+90 (0212) 233 21 07       info@iav.org.tr

TÜRK-AMERİKAN EKONOMİK İLİŞKİLERİ VE ABD PAZARINA GİRİŞ

İstanbul 2012 

TÜRK-AMERİKAN EKONOMİK İLİŞKİLERİ VE ABD PAZARINA GİRİŞ

 

 

 

Prof. Dr. Ahmet İNCEKARA

İktisadi Araştırmalar Vakfı Başkanı

 

Çok Değerli Konuklar,

Değerli Meslektaşlarım,

Sevgili Katılımcılar,

Değerli Basın Mensupları,

 

İktisadi Araştırmalar Vakfımız 50 yıldır bilimsel çalışmalar yapıyor. 50 yıldır tüzüğümüzde yazan ilkeler, hedefler çerçevesinde İAV olarak Türkiye ekonomisi, dünya ekonomisi ile ilgili her alanda çalışmalar yapıyoruz. Yurt içinde yurdun çeşitli kentlerinde, yurt dışında, sektörel, ürünsel ve tamamen makro konular üzerinde de çalışmalar yapıyoruz. Bu çalışmaların hemen hepsini konferanslar, seminerler, uluslararası konferanslar şeklinde yapıp birer kitap halinde yayınlıyoruz.

 

Yaptığımız çalışmaları, iş dünyasının ve bilim insanlarının hizmetine arz ediyoruz. Sivil toplum kuruluşları ve kamu kurumlarından destek alarak faaliyetlerimizi sürdürmeye çalışıyoruz. Bu yüzden hepsine ayrı ayrı teşekkür ediyorum. Şunu söylemeliyim ki, hem Yönetim Kurulu Üyemiz hem de Türkiye Pazarlama Derneği Başkanı Sayın Prof. Dr. Tunç Erem hocamız, kendi alanında yaptığı çalışmaları bize aktararak, ortaklaşa çalışmalar yapıyoruz. Tunç hocam bu güzel konferansı hazırlayıp bizlere sunduğu için hem Vakıf hem de şahsım adına çok teşekkür ediyorum.

 

Değerli dostlar, önümüzdeki dönemde de çalışmalarımız sürecek. Bu çalışmalarımıza bilim dünyasından, kamu kurumlarından, iş adamlarından, iş dünyasından herkesi çağırıyoruz ve sizleri bu konularda bilgilendiriyoruz. Umarım konferans herkes için yararlı olur diyorum ve tekrar teşekkür ediyorum.

 

Prof. Dr. Tunç EREM

Türkiye Pazarlama Derneği Başkanı

 

Sayın Rektör,

Sayın Başkanlar,

Sivil Toplum Örgütlerinin ve İş Dünyasının Değerli Yöneticileri,

Saygıdeğer Basın Mensupları,

Çok Değerli Konuklar,

 

Türk-Amerikan ticari ilişkilerinin dünü, bugünü ve yarınını tartışmak üzere sizlerle birlikte bir kez daha toplanmış bulunuyoruz. Kanaatimce çok büyük bir önem arz eden bu konu da ben yıllarca Amerika da kalmış, orada eğitim almış, öğrencilik yapmış, özel sektörde çalışmış, konuk profesör olarak çalışmış biri de olsam bu konuyu değerli konuşmacılarımızın irdelemesine bırakıyorum. Yepyeni bir boyut kazandıracaklarına inanıyorum. Kendilerine teşekkür ediyorum.

 

 

Ancak şu hususları vurgulamak ve kısaca gündeme getirmekte fayda görüyorum. Türk-Amerikan ekonomik ilişkileri acaba neden hala istenilen seviyede değildir? Bugün bakıyorsunuz son istatistiklere TÜİK’in, international financial istatistiklerine ve World Almanac gibi verilere bakıyorsunuz, şunu görüyorsunuz. Türkiye, Amerika’ya yapılan ihracatta ilk beş ülke arasında değil. Buna mukabil ithalatta ilk beş ülke arasında, birde yatırımlara baktığımız zaman ilk beş’e girmiş durumda. Amerika’nın Türkiye’ye 10 milyon dolarlık yabancı sermaye yatırımı var. Ancak şunu görüyoruz bu nasıl daha geliştirilebilir? Ne yapılması gerekir? Örneğin; Türkiye ve Amerika arasında herhangi bir serbest ticaret anlaşması yani Free Trade Agreement diye bir şey yok. Oysa böyle bir anlaşma Amerika ve İsrail arasında var ve onun içinde İsrail’in Amerika’ya olan ticareti Türkiye’nin kat kat üstünde. Bunlar son derece önemli konular. Özellikle şunu söylemekte büyük fayda görüyorum. Türkiye bugün Amerika’ya yaptığı ihracatı 4-5 katına çıkartsa, Amerika’dan alacağı pay % 1’e ulaşmıyor ihracatta. Tabi pazara girmenin yolu sadece ihracat değil çeşitli yöntemleri var. İhracat çok önemli bir araç bunu da kabul etmek lazım.

 

Amerika Birleşik Devletleri dev bir pazar ve bu pazarda %1 ne ifade ediyor? %1’e ulaşmak için bizim 4-5 kat daha fazla ihracat yapmamız lazım ama bakıyorsunuz acaba diğer ülkelerin payı nedir? Çin’in aldığı pay; yaklaşık %20 Amerikan pazarında, Brezilya’nın aldığı pay %1. Bunlar yaklaşık rakamlar. Bu seviyeye gelmek için ne kadar çaba göstermemiz lazım bunu özellikle vurgulamak istedim. Şimdi görüldüğü gibi bu ülkelerin payı kat kat üstünde. Türkiye TABA, DEİK gibi kuruluşlar sayesinde bugün oldukça bir deneyim kazanmış durumda. Buna kimsenin kuşkusu olmasın. Ancak bu defa da Amerikan pazarlarının da bir doyum noktasına eriştiğini görüyoruz. Yani eskisi gibi değil. Amerika’da eskiden hiç ihracat yapmaya kalkışmazlardı. Pazarda bu kadar doyum oldu ki, dolayısıyla buda bir etken olarak karşımıza çıkıyor. Tabi bunların hepsi engel şuanda. Verilerde özellikle bir şey dikkatimi çekti. Türkiye’nin, Çin, Brezilya, Malezya mesela. Malezya Türkiye’nin %30’u kadar bir ülke yarısından küçük ihracatı ise Türkiye’den fazla. Brezilyanın da ihracatı Türkiye’den fazla. Bu önemli değil, önemli olan bunların toplam ihracat içindeki Amerika’ya olan payları %10’dan aşağı düşmüyor. Türkiye’de %4’ün altında. Bunların değerli konuşmacılarımız irdeleyecektir.

 

ABD ile ticaret konusunda epey mesafe almamız gerekiyor. Bu nedenlerle bugünkü toplantımızın rolü ve önemi çok büyük.

 

Türkiye Pazarlama Derneği Yönetimi ile işbirliği yapmak üzere bu toplantının gerçekleşmesini sağlayan İktisadi Araştırmalar Vakfı’nın değerli Başkanı Sayın Prof. Dr. Ahmet İncekara’ya ve yöneticilere teşekkür ediyorum.

 

Toplantının Türkiye ekonomisine ve Amerika ile olan ticari ilişkilere büyük yararlar sağlayacağına inanıyor, bu vesileyle konuşmacılarımıza Türkiye Pazarlama Derneği Yönetim Kurulu adına en içten teşekkürlerimi arz ediyorum.

 

 

 

Uğur TERZİOĞLU

Türk Amerikan İşadamları Derneği (TABA)

Yüksek İstişare Konseyi Başkanı

Sayın Rektörüm,

Sayın Hocalarım,

Değerli Katılımcılar,

Hepinizi saygı ve sevgiyle selamlıyorum.

 

Türk-Amerikan ilişkileri 1820’den sonra ne olmuş? ne bitmiş? Amerikalılar neden İzmir’e gelmişler? neden İzmir’den başlamışlar? İncir üzüm güzelmiş ve onları Amerika’ya ihraç etmiş. 1820’den 1880’lere kadar Türkiye’nin Amerika’ya ihracatı %95’tir. Bugün baktığınızda 2012 sonunda trendler biraz daha güzel olacak yinede %60 %40 arasında gezecek gözüküyor. Ama bundan 2 sene evvel 2008 kriziyle ihracatımız ve ithalatımız arasındaki fark bir hayli açıldı. Rakam yükselmesine rağmen 1998’lerde 2 milyar dolar, 2008’de 12 milyar dolar. Tabi büyük bir gelişme. Ama 2007’de ihracatımız 45, ithalatımız 55 iken 2011 yılında bu tamamen tersine dönüyor. Daha da büyüyor, açıklık gidiyor ve ihracatımız 3,5 milyar dolarda kalıyor, gerisi de ithalatımız oluyor.  Amerika’daki iktisadi durumun zayıflaması, ithalatçıların on yerine beş alması gibi etkinliği var.

 

1820 yılından sonra neler olmuş? Ürünler gitmiş ama Sultan Mecit bir temsilci göndermeye karar vermiş. Emin efendiyi gönderiyor. Amerikalılar demişler ki, kime efendi derler? Emin efendinin kim olduğuna baktıkları zaman bu adam çok önemli demişler ve acele bir kanun çıkarmışlar, ilk defa Amerikan senatosunda konuşacak bir yabancı. Emin efendi, koramiral, makine mühendisi aynı zamanda gemi inşa uzmanı. Bunu Amerikalılar görüyorlar tabi, senatodaki konuşmasında ne mutlu ben bir Osmanlı olarak geldim ve ilk defa da Amerikan senatosunu Osmanlının konuşmasıyla şereflendirdim. Bunu Almanca, İspanyolca, İtalyanca, Fransızca söylüyor ve İngilizce devam ediyor. Biri geliyor İspanyolca konuşuyor, biri geliyor İtalyanca konuşuyor, Almanca Fransızca devam ederken diyorlar ki, yabancılar good morning, nice to meet you değil, bu adam bayağı lisan biliyor.

 

Amerika hükümeti Emin Efendiye son derece önemli veriyor. Washington Beyaz Sarayın karşısındaki otelde ağırlıyorlar. Meşaleler, fener alayları yapılıyor. Sultan çok memnun kalıyor. Buna mukabil olarak da Avrupa’yla, Osmanlıyla ilgili kitaplar gönderiyor. Emin efendi diyor ki; bunların bir müşkülatı var. Bunlar batı yakasında Kenyalıları geçemiyorlar. Bunlara katır mı gönderelim ne yapalım? Hayır! Deve gönderelim. Bizim yöreden 60 deve ve devecilerle beraber gidiyorlar. Amerikalılar da geliyorlar. Hızlı tren yapacağız diyorlar. Karşılıklı ödeşiyoruz. Bu ödeşmenin başı daha Akdeniz’den başlıyor. Akdeniz’den içeri girdiği zaman Amerikan Ticaret Filoları, İspanyol Portekiz’le korsanlar talan ediyorlar. O zamanlar Osmanlıdan yardım istiyorlar. Bizde Amerikan Ticaret Filoları Akdeniz’de dolaşması için garantör oluyoruz. Ondan sonra da Amerikan Ticaret Filoları, Akdeniz’de dolaşıyorlar. Tabi bununda bir bedeli var onu da ödüyorlar.

 

Her eyalette bir sivil toplum kuruluşumuz var. Sonucu ne oluyor? Ermeni tasarısı 22’ye 23 hale geliyor. Vaktiyle bu 39’a 4’tü. Şimdi 22’ye 23 oldu. Sivil toplum kuruluşları bu görevi yapıyorlar ama ticaret ne oluyor? Ticarette münferit hali kalıyor. Amerika’daki ticaret zaten Yahudilerin elinde yani ibru dini olan Amerikalıların elinde. Bir üniversitede yuvarlak masa toplantısında Amerikalı vardı ve konu Amerikan Yahudileri diye konuştuğu zaman beyler bir dakika yanlış yapıyorsunuz ben Amerikalıyım dinim olarak ibruyum. Neden bana İsrail diyorsunuz. Yanlış bu iş dedi. Ama ne olursa olsun ticaret bunların elinde bankalar bunların elinde haliyle İsrail’den ne üretiyor ki alıyorlar, teknoloji alıyorlar. Birçok malları İsrail üzerinden alıyorlar. Bir taraftan İran’ı bloke ediyorlar, diğer taraftan Kuveyt üzerinden, İsrail’den Amerika’ya mal alıyorlar. Bizler ne yapıyoruz? Mısır’a F-16’ları satıyoruz. F-16’ların parası nereden geliyor? Amerika üzerinden geliyor ama bizim kitaplarımızda Mısır’a ihracat yapmış görünüyoruz. Birçok Amerikan dev şirketlerin merkezleri Hollanda da. Hollanda’ya yaptığımız ihracat yükseliyor ama esasında ihracat Amerika’ya gidiyor. Burada bir haksızlık oluyor. Esasında Amerika ile Türkiye arasındaki ticaret yatırım değil. Askeri alışveriş korkunç büyük. Bunlarla karıştırmamak lazım. Ticaretimiz kötü bir durumda maalesef.

 

Osmanlı Sultanı demiş ki, İskenderiye bir hürriyet abidesi yapalım. Bir Fransız heykeltıraşa sipariş vermişler %80’i ödenmiş, tamamlanmışken İngilizler, Mısır’ı işgal etmişler. Sultan, o heykel orada dursun demiş. Artık Akdeniz’de hürriyet kalmadı. Akdeniz’in kapısı bu şekilde kapandı. Aradan yıllar geçmiş. Amerikalılar o heykelin parasını biz ödeyelim, alabilir miyiz? Bizimkilere hibe ettik buyurun alın demişler. Tamamlayamamışlar Osmanlı 10 bin altın göndermiş bunu da tamamlayın.

 

Londra’da Obama’ya bir mektup yazmıştım. Sheraton otelinde iş icabı kaldığım bir günde Obama geldiği zaman karşılaşmıştık. Kimseyle özel konuşmuyorum demişti. Mecliste konuşmam var oraya gelirsen beni dinle dedi. Benim ona yazdığım iki paragrafı okudu. Bir tanesi Akdeniz’de ki filoların durumu, birde beyaz sarayda penceremi açtığım zaman George Washington’un abidesini görüyorum. Ama Osmanlıyı hatırlıyorum. Osmanlı olmasaydı o abide tamamlanmazdı. Çünkü onu da biz tamamlamıştık. Hatta kapının içinde Osmanlılar tarafından tamamlanmıştır diye de yazar.

 

Başbakanımız ve Obama’nın birlikte basında hep modern ekonomi diye adlandırılan stratejik partner aslında ismi. 2009 Ekim ayının başında bu konuşmalar mutabakat oldu ve Obama çok önemsedi. Kendi ekibinden iki bakanı verdi. Türkiye’de iki bakan verdi. Çünkü bu tip anlaşmalarda genel müdür seviyesinde gidiyor hep olaylar. İlk toplantıyı 6 Şubat günü yapabildik ve o gün birbirimize bildiğimiz şeyleri anlattık. Altı bakan ve bütün önemli müsteşarlıklar var. Sıra bana geldiği zaman dedim ki, biz ne zaman harekete geçeceğiz? Amerikalılar tekliflerini vermişler, biz 6 Şubata gelmişiz hala ne yapacağız diye düşünüyoruz. Sayın Bakan teker teker sordu, Başbakan Yardımcısı,  ne zaman hazırsınız ikinci toplantıya? Başbakanlık teşvik dairesi ben hazırım efendim dedi. Ondan sonra dış ticaret müsteşarı dedi ki, efendim 60 günde hazır oluruz. Sordular bende dedim ki, niye yarın sabah değil. Yani öyle bir hale geldik ki, üçüncü seneyi tamamladık. Efendim teşekkürler.

 

 

 

Davut ÖKÜTÇÜ

Darüşşafaka Cemiyeti Yönetim Kurulu Başkan Vekili

Türk-Amerikan İş Konseyi Yürütme Kurulu Üyesi ve İşadamı

 

Sayın Rektörüm,

İktisadi Araştırmalar Vakfı’nın Değerli Başkanı,

Türkiye Pazarlama Derneği’nin Değerli Başkanı,

Akademi Dünyamızın, İş Dünyamızın ve Basının Değerli Temsilcileri,

 

Hepinizi saygıyla selamlıyorum. Öncelikle iki kurumun başkanına bana bu fırsatı verdikleri için teşekkür ederim. Değerli dostum Uğur Terzioğlu, gayet güzel kendine özgü ifadelerle bir ufuk turu yaptı. Ben biraz daha Sayın Prof. Dr. Tunç Erem’in konuşmasında söz ettiği sorulara yanıt arayan birkaç anekdotla bilgiler vereceğim. Türkiye’nin ve Dünyanın en büyük ithalat pazarı olan Amerika pazarındaki Türkiye’nin yeri, bu pazardan yeterince hak alıp almadığı, alamıyorsa bunun nedenleri ve belki de bir iki öneriyle de geleceğe yönelik alınması gereken tedbirleri daha ziyade son 12 yılın çerçevesi içerisinde yanıt aramaya çalışacağız.

 

Global olarak rakamlara baktığınız zaman 3.7 trilyon dolarlık dış ticaret hacmiyle Türkiye’nin on katı büyüklüğünde ABD’nin 2.2 trilyon dolarlık ithalat hacmiyle ki o da yaklaşık on katı ve de 700 milyar dolar. Bizim yedi katımız kadar ticaret açığı olan ülkeyle yaptığınız iş hacmine bakarsanız 2011 yılının sonunda toplam 20 milyar dolar aramızda dış ticaret açığımız var. Burada 15 milyar dolarla Amerika’nın Türkiye’ye gönderdiği ürünler, Türkiye’nin satabildiği 5 milyar dolar, arada da Amerika’nın nadir olarak dış ticaret fazlası verdiği ülkelerden biri Türkiye o da 9.5 milyar dolar.

 

2011 yılından önce 2008 krizinin etkileri olmasın diye global olarak Türkiye ne yapmasın diye baktığımda, Türkiye Dünyaya dış ticaretini %21.5 oranında her yıl ortalama arttırırken, Amerika’ya olan ihracatı sadece %4’te kalıyor. Bu arada Amerika pazarının kendisi %7 büyüyor. Yani Amerika’nın ticaret pazarının büyüdüğü oranın yarısı kadar ticaretimizi arttıramadık. 2000’li yıllarda Amerika’ya olan ihracat bizim toplam dış ticaret ihracatımızın içerisinde %10 gibi bir paya sahipken, %3’e geriliyor. Türkiye 2 milyar, 3 milyar dolardan güzel pozitif bir büyüme gösteriyor ama 2008’den sonra Türkiye oldukça durağan bir tablo çiziyor.

 

Dünyanın en büyük ithalat yapan ülkelerine baktığımız zaman bu yıl Çin ciddi bir şekilde büyüme gösteriyor ve Almanya’yı da geride bırakarak ikinci sıraya yerleşiyor. Amerika’nın 2008’den sonra başlayan krizinde ciddi olarak pazar küçülüyor. O küçülmeyi 2 sene içerisinde, üzerindeki daralmayı atlatıp tekrar 2 trilyon dolarla önceki seviyesine dönüyor.

 

Amerika’ya en fazla ihracat yapan 10 ülkeyi veya Amerikan dış ticaretindeki önemli 10 ülkeyi vurgulayacağım. 2.2 trilyon dolarlık ithalatının %65’ini Kanada, Çin, Meksika, Japonya, Federal Almanya, Birleşik Kırallık, Güney Kore, Tayvan, Fransa ve Suudi Arabistan’da yapıyor. Bunlar arasında hepsiyle önemli miktarda dış ticaret açığı veriyor. Toplam dış ticaret açığının %80’nini de yine bu ülkelerle yapıyor, büyük çoğunluğu da Çin’de oluyor. Nadir olarak ticaret fazlası verdiği ülkelerden bir tanesi de İngiltere 4.5 milyar dolar. O da bizim iki katımızdan fazla. Bizim toplam ihracatındaki payı ise Amerika’nın, binde 2’si.

 

Ürün kategorisine baktığınızda burada listelenen ürünler Türkiye’nin geleneksel toplam ihracatının %80’nini oluşturan kategorilerdir. Burada belli yeni durağan pazarlarda Türkiye’nin bir miktar pazar payı almaya başladığını görüyoruz. Tekstil ve konfeksiyon rakamlarına baktığınız zaman 2000 yılında bu rakam 1.8 milyar dolar iken, bugünkü düştüğü nokta 812 milyon dolar, yarı yarıya azalan bir payı var. Amerika’dan biz hak ettiğimiz boyutta alamıyorsak bunun nedenleri nedir? diye baktığınızda, Türkiye ihracat açısından Avrupa Birliği ülkeleri, Ortadoğu vs. yani yakın bölgeler ihracatçımız için daha cazip oluyor, Amerika pazarına göre. Nedenleri;

 

1.Değerler Ve Ürün Gamı Uyumsuzluğu

Türkiye’nin ana ihraç kategorileri emek yoğun (tekstiller) ve sermaye yoğun (demir ve çelik, otomotiv) iken ABD ithal kategorileri daha çok hammadde yoğun (petrol ürünleri) ve araştırma yoğun (makina, ilaç vb) ürünlerden oluşuyor.

 

2.Lojistik /Kur Dezavantajları

Türkiye’nin ABD’ye ihracatının

  •  Bölgeye olan ihracata ve
  •  Çin gibi aynı Pazar için rekabet eden ülkelere göre lojistik dezavantajı

doların Euro’ya karşı değer kaybı. AB pazarına göre ABD pazarını daha az cazip kılıyor.

 

3.ABD Pazarının Diğer Olumsuz Faktörleri

Belli bazı faktörler ABD pazarına girişi zorlaştırmakta ve/veya bölgesel pazarları daha cazip yapmaktadır.

 

a) ABD Tüketicisi düşük fiyat yüksek kalite yanında tüketim alışkanlığına özgü tasarlanmış ürün talep etmektedir.

b) ABD pazarı büyük hacim, düşük marjlarla işlem görmektedir. ABD perakendecilerinin yüksek düzeyde pazarlık gücü bulunmaktadır.

 

Profil uyumsuzluğu, talep edilen ürünün gerek içindeki emek yoğun oranı, sermaye yoğun mallar oranı, hammadde yoğun mallar oranı ve Ar-Ge yoğun mallar diye baktığınızda Türkiye’nin Dünyaya ve Amerika’ya satmaya çalıştığı malların yapısının %40’ın üzerinde bir yapıyla emek yoğun ürünler, %30 sermaye yoğun mallar, Ar-Ge taklit edilmeyen mallarda hemen hemen yok gibi, bir miktar taklit edilebilir ürünlerde var ve hammadde yoğunluğu olarak da zaten satacak başka ürünümüz yok. Çin’in ürünlerine, baktığınızda Çin’le bir şekilde karşı karşıya kalıyoruz Amerika pazarında.

 

İşçilik açısından sorunumuz var dediğimizde, bakıyoruz Hindistan’da sanayi sektöründe çalışan bir işçinin saat maliyeti 1.0 dolar, Çin 1.4 dolar, Meksika 2.9 dolar, Türkiye 4.8 dolar, Kanada 29.3 dolar biz burada emek yoğun ürünlere 1.7 milyar dolar sattığımız yerde, Çin 145 milyar dolar mal satmaktadır. Bu pazarda biz Çin ve Hindistan’la ciddi rekabet alıyoruz.

 

Lojistik dedik, Türkiye’den gemi yoluyla Avrupa’nın en uzak noktalarından Hamburg’a konteynırlarla gönderdiğimizde bizim maliyetimiz 975 dolar, Haifa’ya gönderirsek bu 850 dolar, ancak New York ve Los Angeles’e mal yollamaya kalktığımızda 35 ile 40 gün ve de yaklaşık %60 daha pahalı olarak 1.400-1.500 dolar’a çıkıyor.

 

Tüketicinin beklentileri açısından baktığımızda, gerek fiyat, gerek ürün, gerek servis, gerekse beklenti açısından ABD’li tüketicinin Avrupa tüketicisinden daha çok önem verdiğini görüyoruz. Daima en ucuz fiyatı arıyor,  perakende de kaliteli mal arayışı o fiyata göre. Dedi ki, Avrupalı tüketici kendisini talep ettiği ürünü istiyor. Örneğin Buzdolabı, Amerika’da ağırlıkla çift kapılı ve geniş modeller talep edildiğini görüyoruz. Halbuki Avrupa’da üst ve alt kapılı dar modelleri görüyoruz. Yani bir beyaz eşyayı Amerika’ya satabilmesi için ürün hakkında değişiklik yapması lazım.

 

Amerika’da ki dağıtım kanallarının pazarlık gücü yüksek ve Türkiye’de ki satıcıyı ciddi pazarlık gücüyle de ezmektedir. Bunu tabloda görülen örneklerle vermek mümkün. Amerika’da ki dağıtım kanallarından beş’i Wal-Mart, Kroger, Walgreens, CVS ve Costco gibi alıcıya baktığınız zaman pazarın %30’unu ellerinde tutuyor. Pazarın %30’unu elinde tutan süper market zincirleri, 1.4 trilyon dolarlık bir pazarın %30’unu elinde bulunduruyor. Böylesine konsolide olmuş yapı içerisinde marjlar da düşük. %2’lik marjlarla çalışıyor bunlar. Ama Avrupa’ya geldiğimizde toplam pazar boyutu 1.8 trilyon dolar. En büyüklerin toplamı %18.7’ye sahip. Avrupa’da ki dağıtım tabanlarının çalıştığı marj %4’le %7 arasında değişiyor. Bütün bu yapı içerisinde Dünyanın en büyük pazarı olan Amerika’yı ihmal etmemiz gerekiyor.

 

Türkiye’den ABD’ye ihracatı arttırabilmek için kısa-orta vadede ele alınması gereken dört öneri var. İkisi Kısa Vade diğer ikisi Orta Vade’de alınacak tedbirler

 

  • Ticaret Engelleri ve Anlaşmalar; Ticaretin önündeki engelleri en aza indirmek, karşılıklı ticaret anlaşmaları yapmak, Mevcut anlaşmaları genişletmek

 

  • Tedarik Zinciri Verimliliği ve Esnekliği; mesafe uzak bunu Brezilya APEX ürünleriyle gayet iyi çözümledi. Özellikle küçük ve orta ölçekli kuruluşlara yararlanacağı şekilde Amerika’nın ithalatında ticaret merkezleri oluşturuyor.

 

  • Değer Önermeleri; Yatırımları emek yoğun ürünlerden, Türkiye’nin rekabetçi olacağı alanlara yönlendirmek

 

  • Kurumsal Yatırım/Pazarlama Stratejileri; parçası haline getirmek gündemde.

 

Nitelikli Endüstriyel Bölgeler, İsrail’in de ortak olduğu bölge ülkeleri arasında ticari ve siyasi ilişkilerin geliştirilmesine katkıda bulunması, Amerikan yönetim sistemini kabul ettiği bir model geliştirir. Bu model sayesinde bu bölgede üretilen malların en az %35’inin bölge içerisinde oluşması bölge ülkelerinin ortaklığı sayesinde, fakat iki ülke Mısır ve Ürdün ciddi boyutta Amerika’ya olan ihracatlarını arttırdılar. Türkiye ile de böyle bir anlaşma gündeme geldi aslında, ama bir tek hata vardı ısrarla tekstili de ortak etmek istediler. Tekstil konusuna Amerika tarafı hiç bir şekilde müsaade etmedi. Türkiye’nin ısrarı neticesinde bir yere varılmadı.

 

Bir diğer olay, ürün gamımızı, her şeye rağmen profilini, Amerika’nın talep ettiği ürünün profiline yaklaştırmak için ciddi tedbirler almamız lazım. İspanya ciddi olarak sorunlar yaşıyor. Gelişmekte olan ülkelerin emek yoğun ürünleriyle ciddi rekabet içinde. Fakat zaman içerisinde, 2000 yılındaki Amerikan ithalatı, İspanyolların Amerika’ya satmaya çalıştığı ürünler, İspanyolların ürün gamında yaptıkları değişiklikle vardıkları nokta ve bugün Amerika’nın talep ettiği şekilde karşımıza çıkıyor. Yani ispanya %30’un üzerinde olan emek yoğun mallarını %20’nin altına düşürüp bir miktar İtalyanlarında yaptığı Ar-Ge, ilaç sanayi, madde sanayi gibi araştırmanın ağırlığının cevapladığı ürünler sayesinde ürün ihracatlarında önemli başarı elde ediyor.

 

Bir diğer modelde, yabancı ortaklıkları arttırmak suretiyle o pazara özgü ürün üretebilmek. Türkiye’de motor parçalarının üretilmesi, motor montaj, tasarım işleri Türkiye’ye geldi ve TAI’nın ihracatı 300 milyon doları geçiyor, 170 milyon doları ihracattan geliyor ve Türkiye’den ABD’ye ihracat yapan ilk 5 ülke arasında yerini alıyor. Örneğin; Ford Otosan. 1959’daki kuruluşundan beri ortaklık gelişerek iki üretim tesisi, bir yedek parça dağıtım şirketi ve teknoloji merkezini kapsamıştır. Kocaeli üretim tesisi 20012’de kurularak, Transit üretimine 2002 yılında geçti. Ufak da olsa New York’da ki taksilerin bir kısmı bizim transit Connect’lerden oluşuyor. Çaba, diğer Amerikan şehirlerindeki taksi pazarlarına girmektir.

 

Sınırlarımızın dışından söz etmek gerekirse, Avusturya’da Magna diye bir şirket otomotiv üretimine sahiptir. Şirket sözleşmeli olarak araç üretmektedir. Ürünler genelde üretim tesisinde yapısal değişiklik gerektirmeyen niş ürünlerdir. BMW X-3 model üretimini 30.000 adet Amerika’ya fason olarak Magna’ya yaptırma kararı aldı.

 

Teşekkür ederim.

 

Jonathan WELCH

Türk-Amerikan Dostluk Konseyi Direktörü

 

Merhaba. Öncelikle, beni bugün buraya davet ettiği için, Dr. Tunç Erem’e çok teşekkür etmek istiyorum. Kendisiyle görüştüğümüzde, Şükran Gününde burada bulunmamın benim için bir sorun yaratıp yaratmayacağını sormuştu. Doğrusunu söylemek gerekirse, Şükran Gününde burada sizlerle birlikte olmaktan çok mutluyum. Zira 1621 yılındaki ilk Şükran Günü kutlaması da, aslen ekonomik ilişkilerin tanınması üzerine gerçekleşmiştir. Bundan 391 yıl sonra, bu gün burada, yine Türk – Amerikan ekonomik ilişkileri üzerine konuşuyoruz. Türk ekonomisinin hızlı büyümesi ve çok yönlülüğü, Türkiye’yi ilişkilerde daha eşit bir düzeye getirmiştir. Bunun memnuniyet verici bir gelişme olduğunu düşünüyorum. Bu gelişmenin sürekliliğinin sağlanması, hepimizin umutla bakması gereken bir konudur. Ben, kâr amacı gütmeyen bir sektörün perspektifinden bakıyor olsam da, şirketler ile kâr amacı gütmeyen kuruluşlar arasında tamamlayıcı bir ilişki olduğuna kuvvetle inanıyorum. Bunlar, birbirlerinden bağımsız olarak çalışabilirler (ve çalışırlar da) ama bir koordinasyon içinde verilen emekler, her iki tarafın da yararına olacaktır. İşin içindeki gurupların birbirlerini daha yakından tanımaları halinde gelişebilecek olan potansiyel bir ticari oluşumun engellenmesi veya yeni bir araştırma projesinin durdurulmasıyla ilgili yeni bir haber duymadığımız günlerin sayısı çok azdır. Bunun bir örneği olarak, 2006 yılındaki Dubai Dünya Ticaret Limanı işini anımsayabiliriz. Çok iyi yönetilen ve çok saygın uluslararası bir şirket, sahibi Arap olduğu için, Amerika Birleşik Devletlerinde çalıştırılmamıştır. Şirketlerin, yabancı korkusu ve cehaletle kısıtlandığını kabul ettiğimizde, kendi ilerleme şansımızı kısıtlamakta olduğumuzu da kabul etmiş oluruz. İşlerimizin kötüye gitmesini önlemenin ve ilerlemenin yolu, birbirimizi iyi anlamaktan geçer.

 

Türkiye, Amerika Birleşik Devletlerinde geniş ve çok yönlü bir dağılıma sahip olduğu için çok şanslıdır. Benim gibi Amerikalılar, kendimizi genellikle çok sıcakkanlı ve misafirperver insanlar olarak görürüz. Türkiye’ye geldiğimizde veya ABD’de yaşayan Türklerle ahbap olduğumuzda ise, başka, daha üst düzey bir sıcakkanlılığın ve misafirperverliğin varlığını fark ederiz. İnsanların birbirini tanıması önemlidir, zira sonuçta, bunun her iki tarafa da yararı dokunmaktadır. Birbirimizi ne kadar iyi tanırsak, ekonomik ilişkilerimiz de o kadar iyi olur. Ekonomik ilişkilerimiz ne kadar iyi olursa, birbirimizi de o kadar iyi tanırız.

 

Türk – Amerikan ticaretinin gelişimiyle ilgili bir kuşkunuz varsa, televizyonunuzu veya bilgisayarınızı açın ve haber başlıklarını okuyun. Türk şirketleri uluslararası önemli işletmeler haline gelirken, Amerikan şirketleri de Türkiye’de büyük ölçekli yatırımlar yapmaktadır. Havaalanındaki gidiş ve geliş panolarına bakarak da bağların ne denli güçlenmekte olduğunu görebiliriz. Ocak ayında, ailecek Türk Hava Yollarıyla İstanbul’dan Washington’a uçacağız. Şubat ayında, Türk Hava Yollarıyla Los Angeles’tan döneceğiz(non-stop). Türkiye’ye 21 yıl önce ilk kez geldiğimde, bunlar hayal bile edilemiyordu. Kendimden örnekler vermeye devam edeceğim, çünkü bunları anlatmaktan çok keyif alıyorum. Eşimin kuzeni, Amerikalı eşiyle beraber California’da oturuyor. Kısa bir süre önce, tüp bebek işlemi için Türkiye’ye geldiler. İki arkadaşım da saç ektirmek için buraya geldi. (Belki ben de denesem iyi olur) Yine, bu olanakları da yakın bir zaman öncesine kadar kimse hayal edemezdi.

 

Dr. Mehmet Öz’ün yazdığı bir kitap, hemen New York Times’ın en çok satanları arasında yer alabiliyor. ABD’nin her yanındaki Üniversitelerde Türk profesörlere rastlayabiliyorsunuz. Şu anda, 12,000’den fazla sayıda öğrenci ABD’de öğrenim görüyor. Memleketim olan Atlanta Georgia’da yerleşik Coca Cola şirketi, Ayvalıklı Muhtar Kent tarafından yönetiliyor. Coca Cola’nın uluslararası bölümünü Ankaralı Ahmet Bozer yönetiyor. Coca Cola’nın dünyada Amerika’nın ticari simgesi olarak görüldüğünü unutmamalıyız.

 

Bütün bunlar, Amerika Birleşik Devletleri ile Türkiye arasındaki geniş ekonomik ilişkiler altyapısının gittikçe güçlenmekte olduğunu gösteriyor.

 

Türk – Amerikan menfaatleriyle ilgili kâr amacı gütmeyen kuruluşlar da büyüdü ve güçlendi. Bunlar haber başlıklarında fazla yer almamaktadır ama teşvik edici programlar geliştirmektedirler. ABD’deki büyük kentlerin çoğunda bir Türk – Amerikan kültür derneği vardır. ABD’deki en iyi üniversitelerin bazıları, Türk üniversiteleriyle ortak lisans programları düzenlemektedir ve bu programların yakın bir zaman içinde daha da yaygınlaşacağına kesin gözüyle bakılmaktadır.

 

Daha önce de belirttiğim gibi, kâr amacı gütmeyen kuruluşlar ve şirketler, birbirlerine büyük ölçüde yararlar sağlayabilir. Benim de içinde bulunduğum kuruluş, Atlanta Emory Üniversitesinde Türkçe Dersleri verilmesine destek olmaktadır. Muhtar Kent, Coca Cola’nın patronu olduktan sonra, halkın bu derslere duyduğu ilginin anlamlı ölçüde arttığını gözlemledik. Bence, bu durum, kuruluşumuz için iyidir, Coca Cola için iyidir ve Türk – Amerikan ilişkileri için de iyidir. Türkçe derslerimiz, dünya hakkında zaten bilgi sahibi olan insanlara ulaşmaktadır. Buna rağmen, ABD’de bulunmuş veya orada yaşamışsanız, Amerikalıların Türkiye hakkındaki bilgilerini muhtemelen hayret verici düzeyde zayıf bulmuşsunuzdur. Bunun bir gerçek olduğunu ve Türkiye’nin, hakkında bilgimizin zayıf olduğu tek ülke olmadığını da belirteyim. Birisi bana,“Türkiye’de TajMahal’e de gittin mi?” diye sormuştu! – şaka değil, gerçekten sordu! Bu kişinin sorusunu o zaman için komik bulmuştum. Daha sonra, acaba bu bilgi eksikliği Amerikan Kongresinde, Beyaz Sarayda ve Amerikan adalet sisteminde ne boyuttadır diye düşünmeye başladım. Bu düşünce, beni diğer konuya getirdi. Gelişim için sahip olduğumuz potansiyel. 

 

Geçtiğimiz Haziran ayında yayınlanan bir raporda, büyük Amerikan şirketleriyle ilgili bazı ilginç istatistikler vardı. Fortune dergisinin en büyük 500 şirket listesinde yer alan şirketlerin %40’ı göçmenler veya onların çocukları tarafından kurulmuş. Bu 205 adet şirkette, dünya çapında 10 milyon kişi çalışıyormuş. Bu şirketlerin gelirleri ABD, Çin ve Japonya dışındaki ülkelerin Gayrisafi Yurtiçi Hasılasının üzerindeymiş. Ayrıca, dünyanın en değerli 10 markasının 7’si göçmenler tarafından kurulan şirketlerden çıkmış. Google, AT&T, Budweiser, Colgate, GE ve IBM bu şirketler arasında. Apple’ın kurucusu Steve Jobs’u bu yılın başlarında kaybettik. O, her ikisi de California’da öğrenci olan, Suriyeli bir baba ile İsveçli bir annenin çocuğuydu. Evlatlık olarak verildiği Ermeni bir aile tarafından yetiştirildi. Büyüyünce de, değeri 1 trilyon dolara yaklaşan bir şirket kurdu.

 

Dünyanın Türkiye’de ve Amerika’da ve de her yerde yaşayan, sahip oldukları potansiyelini hakkını verecek insanlara ihtiyacı var.

 

Maalesef, ABD, 11 Eylül 2001 tarihinden itibaren, göçmenliği akılcı olmayan bir yaklaşımla kısıtlama getirmiştir. New York Belediye Başkanı Michael Bloomberg, geçen sene şöyle dedi “Çok çalışmak, iş kurmak ve Amerikan rüyasını sürdürmek için buraya gelmek isteyen insanlara kapılarımızı kapatmaya devam edersek, küresel bir süper güç olarak kalamayız”.  Hayalleri olan insanlara başka yere gitmelerini söylersek, Amerikan rüyası diye bir şey kalmaz. Türkiye’de yeni kurulan bir sürü şirket gördüğüm zaman, Başkan Bloomberg’in sözlerindeki doğruluğun farkına vardım. Hayalleri olanların çoğu, ya kalmayı ya da Türkiye’ye dönmeyi tercih ediyor. Burada kalmalarını sağlamak için çok çaba sarf edilmelidir.

 

Kâr amacı gütmeyen kuruluşlarla ilgili potansiyel konusunda, diğer ülkelerin yaklaşımlarına bakmak ve onların başarılarını değerlendirmek yerinde olacaktır. Alliance Francais ve Goethe Enstitüsü dil öğrenimi ve kültürel olanaklar sunuyor. British Council’de aynı şeyi, İngiliz tarihi ve siyasetine biraz daha fazla değinerek yapıyor. Çin Halk Cumhuriyeti Confucius Enstitüsü, 2004 yılından bu yana, 94 ülkede 300’den fazla okul açtı. Bu sayıyı, 2020 yılına kadar 1000’e çıkarmayı planlıyorlar. Bazı insanlar, Çin’in bu çabasını “yumuşak güç”, bazıları da “propaganda” olarak adlandırırken, azınlıkta kalan bazıları da bunu “gizli bir plan” olarak nitelendiriyor. Buna ne ad verirseniz verin, çok sayıda insana ulaşıyorlar.

 

Diğer ülkeler, bu tip programlardan kaçınmıştır. Japonya ve Hollanda’nın çok az sayıda kültür derneği bulunur ama ABD’deki yatırımları devasa boyutlardadır.

 

Bence, yabancıların Türkiye hakkındaki bilgisi düşük ve de Türkiye’ye komşu olan ülkelerdeki sorunlar, Türkiye’nin yanlış niteliklerle tanınmasına yol açıyor. Bu nedenle, anlayışın geliştirilmesi yönünde verilecek ek bir uğraş yararlı olacaktır. Benim düşüncelerim, bir şekilde Türkiye’nin eşsizliği ve kültürüyle yoğruldu. Türk tarihinin derinliği ve zenginliği, kültürü, mutfağı ve sanatının daha fazla sayıda insan tarafından keşfedilmesi gerekiyor. Neyse ki, bilinçlenme hızla artıyor. Bu da, öncelikle televizyon, filmler ve kitaplar sayesinde gerçekleşiyor. Bu konuda anlatılabilecek, neredeyse sınırsız sayıda çok şey var ve bunları bu konuda yetenekli kişiler anlatırsa, dinlemeye hazır bir kitle de her zaman olacaktır. Vakıf olarak, orta ve lise düzeyindeki öğrenciler için, Türkiye’yle ilgili eğitim projeleri düzenliyoruz. Bu öğrencilere, okullarında Türkiye’yle ilgili çok az şey öğretiliyor. Bunu değiştirmenin bir yolunu bulmalıyız. Türkiye’nin ekonomisi gelişmeyi sürdürdükçe, bunun da doğal olarak gerçekleşebileceğini düşünüyorum.

 

Başarımlarımızı ve potansiyelimizi ele aldıktan sonra, engeller üzerine de düşünmeliyiz. Ticari açıdan bakıldığında çalışma vizesiyle ilgili kısıtlayıcı engeller, aşırı bildirim ve uyum mevzuatları, vergilere yansıyan kanunlar ve işgücüyle ilgili diğer sorunlar var. Bu gibi konularda sözü başkalarına bırakmam gerekir.

 

Kâr amacı gütmeyen sektörün tüm çabalarını etkisizleştiren engel, üzerinde konuşmayı hiç istemediğim bir konudur. Fakat bu konuda konuşmazsam da, değinmemiz gereken bir konuyu atlamış olmanın vereceği suçluluk duygusunu yaşayacağım. Bu engel, bizden farklı olanları ve bizden farklı faaliyetlerde bulunanları dışlama eğilimimizdir. Bunda, bir nebze de olsa, hepimizin hatası vardır.

 

ABD’de, aslında ayrımcılık yaparken, ayrımcılık yapmadığımızı hissetmemize yardımcı olacak etiketler yaratırız. “Siyah” demek için “kentli”, “beyaz” demek için de “kent dışından” ifadelerini kullanırız. “Muhafazakâr” ve “liberal” gibi terimler, gerçek anlamlarını 30 yıl önce yitirdiler. Bu terimler, günümüzde küçümseme ifadeleri olarak kullanılıyor. Böylece de ırkçı, sınıf bilinçli ve dinsel eğilimlerimizi, kendimizi kötü hissetmeden sürdürebiliyoruz.

 

Maalesef, Türkiye’de de buna çok benzeyen durumlara şahit oluyorum. İnsanlar etiketlendirilerek küçümseniyor. Bir kere etiketleyince de, bu etiketin doğru olmayabileceğini kabullenmek çok zor oluyor. İliştirdiğimiz etiketlerin doğru olup olmadığını görebilmek, etiketlediğimiz insanlarla etkileşime girmeyi gerektiriyor. İstanbul’da yaşarken buna ayıracak çok fazla zaman bulamıyoruz. Eğer zaman ayırabilirsek, etiketlediğimiz insanlara uygun gördüğümüz etiketlerin çoğunlukla doğru olmadığını görebiliriz.

 

“Varoşlar” sözcüğünü çok sık kullanan bir arkadaşım var. Ona göre, trafik tıkanıklığının, besinlerin kirlenmesinin, genel kirliliğin ve hatta cari açığın sorumlusu hep “varoşlar”. Ben “varoşlarda” yaşayan biri olsaydım, benimle ilgili böyle düşündüklerini öğrendikten sonra, “varoş olmayan” bir yerde yaşamak ister miydim? Büyük bir olasılıkla, olduğum gibi kalmayı daha güvenli bulurdum. Muhtemelen de, beni küçük görenlere iliştirecek bir etiket uydururdum. Küçümsenmeye karşılık verirdim.

 

Potansiyel projeleri tartışırken, yükselen itirazlar genellikle potansiyel faydalanıcıların demografik karakterleriyle ilgilidir.

 

Bu bağlamda, kâr amacı gütmeyen sektör de ticaret sektöründen çok şey öğreniyor. İronik açıdan bakarsak, ticaret sektörünün, kâr amacı gütmeyen sektöre göre çok daha eşitlikçi bir çalışma tarzı var.

 

Bu konuyla ilgili çok sayıda örnekten bir tanesini sizinle paylaşacağım. Geçen sene, ünlü bir Türk iktisatçı, konuşma yapmak üzere Atlanta’ya geldi. Onu dinlemeye gitmek istiyordum ve birkaç arkadaşımdan bana eşlik etmelerini istedim. Çoğunluk, önce olur dedi. Birkaç gün sonra, arkadaşlarımın çoğu fikir değiştirdi ve gitmedi. Sonunda, iktisatçının dini bir Türk figürüyle bağlantılı olan bir grup tarafından davet edilmiş olduğunu öğrendim. Bunu nereden öğrendiniz diye sorduğumda, birisinden duyduk dediler. Her neyse, ben oraya gittim ve Atlanta’nın siyasi ve ticari önde gelenlerinden oluşan büyük ve etkili bir güruhun da orada olduğunu gördüm. Bunların arasında, kendi kuruluşumuzun çıktıları üzerinde olumlu etkiler yaratabilecek kişiler de vardı. Arkadaşlarım, mükemmel bir konuşmayı ve bu kişilerin bizlerin etiketlediği gibi olmadıklarını öğrenme (muhtemelen) fırsatını kaçırmış oldular.

 

Bunları konuşmak hoş değil. Bence, daha da hoş olmayan şey, kaçırılan fırsattır. ABD’deki insanları, Türklerin ne harika bir kültüre sahip oldukları konusunda aydınlatma fırsatının kaçırılmasıdır. Amerikalıların geneli, Türkiye’yi haritada bulamaz. Fazla kulak verdikleri aykırı sesler ve paranoya karşısında yaşadıkları karmaşayı ve bunun doğurduğu ilgi kaybını bir düşünün.

 

Bunu, ilerlemeyi engelleyen bir şey olarak görüyorum.

 

Bu problem için bir çözümüm yok. Yalnızca, kullandığımız etiketleri sorgulamamızın iyi olacağını söyleyebilirim. Bu güne kadar geçen ömrümde, ilkelerime sadık kalmakla sabit fikirli olmak arasındaki farkı anlamamış olmamın benim için bir değeri vardır.

 

İlk Şükran Gününden 178 sonra ve İngiliz egemenliğine son verilerek bağımsızlığın kazanılmasından 23 yıl sonra, 1799 yılında, 3. Başkanımız, Thomas Jefferson, Amerika Birleşik Devletlerinin sloganının “Her milletle ticaret, hiç biriyle ittifak” olmasını önerdi. “Hiç biriyle ittifak” sözüyle Jefferson, ABD’nin Avrupa’nın savaşlarından uzak durmasını amaçlamıştır. Sanırım bu, Türklerin de kolayca anlayacağı bir durumdur. 214 yıl sonra bu gün,  Amerika’nın savaşlarından uzak durmayı isteyen de Avrupa’dır. Sloganın ilk bölümü, bizim amacımızla örtüşen bölümüdür. “Her milletle ticaret” ifadesinin, çok arzu edilen iki şeyi barındırdığını düşünüyorum: Bilgi ve Memnuniyet. Birbirimiz hakkında ne kadar geniş bilgi sahibi olursak, birbirimizden nefret etmemiz de o kadar zor olur. 18 yaşındayken, 1. Dünya Savaşı propaganda afişleriyle ilgili bir sergiye gitmiştim. Birçok ülkeden gelen afişler vardı.  Çin’den gelen bir tanesini çok iyi hatırlıyorum. “Sam Amca” bir Çinli kadına saldırıyordu. Sam Amca’nın kan damlayan vampir dişleri vardı. Bunun ne kadar saçma sapan göründüğünü düşünmüş olduğumu hatırlıyorum. Daha sonra, başka bir afiş gördüm. Bunda da, bir Alman askeri vardı. Çok tehlikeli görünüyordu ve aynı vampir dişlerine sahipti. Bu sefer ki saldırı, elinde Amerikan bayrağı olan bir bebeğe yapılıyordu. Hiç sorgulamamış olduğum bir şeyi öğrenmenin yarattığı şoku hissettim. Bizim tarafın da manipülatörlerce yanıltılmış olabileceği, o zamana kadar benim için hayal edilemez bir şeydi.  Ben, her zaman bizim “iyi adamlar” olduğumuzdan emindim. Ondan sonra, o afişlerin dedelerimin zihnindeki Alman görüntüsünü nasıl şekillendirmiş olduğunu düşündüm. Ötekiler hakkında doğru bilgiye sahip olmak her zaman için iyidir ve bu bilgiye de, şirketlerle kâr amacı gütmeyen kuruluşlar birlikte çalışırlarsa sahip olabiliriz.

 

Ticaretin bize başka bir yararı da, sağladığı memnuniyettir. Kısa bir süre önce, bizim evin yakınındaki dükkâna gittim. Dükkân sahibiyle normalde her gün görüşürüz ama birkaç gündür görüşmemiştik. O sırada, bir işle meşguldü ve buna rağmen elimi sıktı ve yokluğumu fark ettiğini söyledi. O, çok iyi bir insan ve gerçekten yokluğumu fark etmiş olduğuna da inanıyorum. Bununla birlikte, benden elde ettiği sağlam kazancın yokluğunun da farkındadır. Ticari ilişkinin kötü bir yanı yok. Aslında, iyi ve gerekli de bir şey. Bu arada, ekmek lazım olduğu ve dükkânı geç açtığı zamanlarda, ben de onun yokluğunu fark ediyorum!

 

Son olarak, iki şey daha eklemek istiyorum.

Birincisi; Umarım aksanım ve konuşma şeklim kulaklarınızda kalıcı hasara neden olmamıştır.

İkincisi; Türk – Amerikan ilişkileri konusunda son derece ümitliyim. Her gün, hiç beklemediğim şeyler duyuyorum ve görüyorum. Yeni işyerlerinin açıldığını ve kurulmuş işyerlerin büyütüldüğünü görmek, Şükran Gününde beni çok sevindiriyor.

 

Hepinize teşekkür ediyorum.